مدیریت بستههای RPM بخش اول(2261 مجموع کلمات موجود در متن) (6021 بار مطالعه شده است)  بستههای
نرمافزاری چه هستند و چرا به آنها نياز
داريم؟
هنگامی
که توزیع لینوكس خود را نصب میکنید،
اکثر نرمافزارهای مورد نيازتان همراه
آن نصب میشود.
ولی
با این حال پیش میآید که نياز به بستههای
دیگری داشته باشید و یا بستههای
نرمافزارهای موجود را بخواهید به
نسخههای جدیدتر ارتقا دهید.
در
چنین مواردی است که باید بستههای جدید
را روی CD
و
یا از اینترنت دریافت نموده و نصب نمایید.
بستههای
نرمافزاری کار نصب نرمافزارهای کاربردی
را در لینوكس آسان کردهاند.
دیگر
لازم نیست برای نصب هر نرمافزار، کاربر
کدهای منبع را دریافت کرده، آنها را
کامپایل نموده و نصب کند.
کاری
که بسیاری از کاربران از انجام آن ناتوان
هستند.
همانطور که
متوجه شدید، بستههای نرمافزاری حاوی
برنامههای قابل اجرا و آماده برای نصب
هستند.
ممکن
است در اینترنت به انواع مختلفی از بستههای
نرمافزاری برخورد نمایید که البته همه
آنها حاوی نرمافزارهای آماده برای نصب
نیستند که جلوتر درباره آنها توضیح خواهم
داد. پر
کاربردترین بستههای آماده نصب نرمافزارهای
کاربردی، بستههای نوع rpm
و deb
هستند.
در این
مقاله ما به بررسی بستههای نرمافزاری
با فرمت rpm
و
مدیریت آنها خواهیم پرداخت و در مقاله
جداگانهای، مدیریت بستههای deb
را که
مخصوص لینوكس debian
و
توزیعهای مبتنی بر آن است را بررسي
خواهیم کرد.
درک
نامگذاری و فرمت بسته های نرمافزاری
وقتی
بسته ای را از اینترنت دانلود میکنید،
میبینید که از یک نام، تعدادی شماره،
نقطه، gz و
tar تشکیل
شده است.
خوب
اینها چه معنی دارند؟ ابتدا این اعداد و
حرفها پیچیده به نظر میرسند در صورتی
که اگر برایتان شرح داده شوند، بسیار ساده
هستند. پس
از مدتی به این شیوه نامگذاری عادت خواهید
کرد. بیشتر
بسته های نرمافزاری لینوکس از قاعده
نامگذاری GNU
استفاده
میکنند.
مثالهای
زیر فرمتهای گوناگون بسته های نرمافزاری
را نشان میدهد :
mycoolapp-4.2.3.i386.rpm
mycoolapp-4.2.3.tar.gz
mycoolapp-4.2.3.src.tar.gz
mycoolapp-4.2.3.bin.SPARC.tar.gz
mycoolapp-4.2.3.bin.ELF.static.tar.gz
این
مثالها بسته های مختلف یک نرمافزار
هستند. نام
این بسته نرمافزاری mycoolapp
است.
پس از
نام بسته ، شماره نسخه آن که 4.2.3
است
قرار دارد.
اولین
شماره شماره اصلی یا major،
دومین شماره شماره فرعی یا minor
و آخرین
شماره شماره وصله یا patch
است.
پس از
شماره نسخه، نقطه ای قرار دارد که بعد از
آن بخش های انتخابی قرار دارند که نشانگر
محتوای بسته و چگونگی فشرده سازی آن هستند.
خط
نخست یک بسته نرمافزاری rpm
را
نشان میدهد.
rpm مخفف
Redhat Package
Manager است.
i386 که
قبل از rpm
قرار
دارد، نشان دهنده این است که بسته حاوی
نرمافزار اجرایی برای کامپیوترهای PC
معمولی
است. فرمت
rpm که
ابتدا توسط Redhat
ارائه
شد، اکنون تبدیل به یک استاندارد برای
پخش بسته های نرمافزاری لینوکس شده است.
ببیشتر
توزیعهای لینوكس مانند ردهت، زوزه،
ماندریک و...
از این
سیستم بسته بندی نرمافزار استفاده
میکنند.
rpm
در
مقابل کد منبع
بسته
هایی که بصورت فرمت rpm
ارائه
میشوند به سادگی قابل نصب بوده و برداشتن
آنها نیز به سادگی امکان پذیر است.
برای
مدیریت بستههای rpm
هم
ابزارهای گرافیکی و هم ابزارهای متنی
وجود دارند.
در
صورتی که در دنیای لینوکس تازه کار هستید،
همیشه سعی کنید از این فرمت برای دریافت
نرمافزارها استفاده نمایید.
-
RPM: نصب
نرمافزارها با استفاده از بستههای
rpm بسیار
آسان است.
برای
نصب یک بسته rpm
شما
نیازی به دانستن اطلاعاتی در مورد makefile
ها و
کامپایلرها ندارید.
همانطور
که در بالا نیز اشاره کردم، ابزارهایی
نیز برای مدیریت این بستهها فراهم آمده
است. هنگامی
که یک بسته rpm
را
نصب میکنید، ابزارهای rpm
سایر
نرمافزارهای احتمالی مورد نیاز این
بسته را نیز بررسی کرده و در صورت نیاز
به نصب بسته دیگری به شما اعلام میکنند.
-
کد
منبع (Source
Code) : برخی
اوقات تا ایجاد بسته های rpm
یک
نرمافزار، مدتی طول میکشد.
در
این مواقع باید از کد منبع آن استفاده
کنید.
همچنین
میتوانید با ایجاد تغییراتی در کد منبع
نرمافزار، آنرا برای خود مناسبتر کنید.
اکثر
کاربران حرفه ای لینوکس کار کردن با کد
منبع را ترجیح میدهند.
خوب
به مثال بالا برمیگردیم.
در
دوخط بعدی بستههایی قرار دارند که حاوی
کد منبع نرمافزار هستند.
هـمـانطور
که مـیبـینید، این بستهها توسط دستور
tar آرشیو
شده (tar) و
توسط دستور gzip
فشرده
شدهاند (gz).
شما
از این دو فرمان برای باز کردن و خارج کردن
از حالت فشردگی بستههای نرمافزاری
استفاده خواهید کرد.
بین
شماره های نسخه و پسوند های tar.gz
بخش
های اختیاری میتوانند قرار گیرند.
این
بخش ها توسط نقطه از هم جدا میشوند و
اطلاعات خاصی مانند نوع پردازندهای که
کدهای اجرایی بر روی آنها اجرا خواهد شد،
نوع کدهای اجرایی و ...
را
فراهم میکنند.
برای
مثال bin.SPARC
نشان
میدهد که بسته حاوی کدهای اجرایی است
که بر روی ایستگاههای کاری مبتنی بر
پردازندههای SPARC
اجرا
خواهد شد.
استفاده
از انواع گوناگون آرشیوها و فرمت مستندات
بسیاری
از بستههای نرمافزاری که به یک توزیع
خاص (مانند
ردهت، SuSE،
Debian و...)
وابسته
نيستند از روش tar/gzip
برای
فشرده سازی و آرشیو کردن فایلها استفاده
میکنند.
البته
ممکن است در سایتهای FTP
لینوکس
به فرمتهای دیگری نیز بر بخورید.
لازم
به ذکر است که برخی از این فایلها مستندات
همراه نرمافزار بوده و کد منبع یا اجرایی
نیستند.
جدول
۱ فرمت های مختلف فایلی که شما هنگام چرخش
در سایتهای FTP
لینوکس
مشاهده خواهید کرد و جدول ۲ برخی فرمتهای
رایج مستنداتی که همراه با نرمافزارهای
لینوکس ارائه میشوند را نشان میدهد.
برای
اینکه بدانید یک فایل دارای چه فرمتی است،
میتوانید از دستور file
استفاده
کنید. به
مثال زیر توجه کنید :
$
file telnet.htm
telnet.htm: HTML document text
|
فرمت
|
پسوند
|
شرح
|
|
Gzip file
|
gz or .z
|
این
فایل با استفاده از ابزار GNU
gzip فشرده
شده است.
این
فایل توسط ابزارهای gzip
یا
gunzip باز
خواهد شد.
|
|
Tar File
|
tar
|
این
فایل با استفاده از دستور tar
آرشیو
شده است.
این
فرمان برای ایجاد یک بسته از چند فایل
بکار میرود.
برای
باز کردن این آرشیو از خود دستور tar
استفاده
میشود.
|
|
Bzip2
|
bz2
|
این
فایل با استفاده از برنامه bzip2
فشرده
شده است.
میزان
فشرده سازی این برنامه از gzip
بیشتر
است.
|
|
Tar/compressed
|
taz or .tz
|
این
فایل توسط دستور compress
یونیکس
فشرده شده است.
|
|
Linux Software Map
|
lsm
|
این
فایل حاوی متنی است که محتویات یک آرشیو
را نشان میدهد.
|
|
Debian binary package
|
deb
|
این
فایل یک بسته نرمافزاری است که توسط
ابزارهای لینوکس debian
ایجاد
شده است.
|
|
Redhat Package Manager
|
rpm
|
این
فایل بسته نرمافزاری است که با استفاده
از ابزارهای rpm
ایجاد
شده است و غیر از ردهت، توسط توزیع
کنندگان دیگر لینوکس هم استفاده می
شود.
|
جدول
۱ انواع فرمت بستههای نرمافزاری لینوکس
نصب
برنامه های کاربردی در لینوکس ردهت
بیشتر
برنامه هایی که نیاز به نصب آنها دارید،
به صورت فرمت rpm
موجود
هستند. در
صورتی که هیچ بسته rpm
ای
برای نرمافزار مورد نظرتان پیدا نکردید،
میتوانید از کد منبع نرمافزار استفاده
کنید و خودتان نرمافزار مورد نیاز را
کامپایل و نصب کنید.
|
فرمت
|
پسوند
|
شرح
|
|
Hypertext Markup Language
|
.html
or .htm
|
این
فرمت شناخته شده را میتوانید در هر
مرورگر وبی بخوانید.
|
|
PostScript
|
.ps
|
یک
فایل پست اسکریپت برای ارسال به یک
چاپگر پست اسکریپت.
|
|
SGML
|
.sgml
|
فایلهای
SGML برای
ایجاد مستنداتی بکار میروند که آنها
را میتوان به فرمتهای گوناگون تبدیل
کرد.
|
|
DVI
|
.dvi
|
این
فرمت خروجی برنامه LaTeX
است.
با
استفاده از فرمان dvilj
میتوانید
آنرا به PostScript
یا
HP PCL
تبدیل
کنید.
|
|
Plain Text
|
|
فایلهای
بدون پسوند معمولا متنهای ساده با فرمت
ASCII
هستند.
|
جدول
۲ انواع فرمت مستندات همراه بسته های
نرمافزاری
نصب
و مدیریت بسته های rpm
هنگامی
که یک برنامه کاربردی که با فرمت rpm
است
به دستتان میرسد، این بسته معمولا فقط
شامل یک فایل است.
دستوری
که شما برای مدیریت و استفاده از بسته های
نرمافزاری rpm
استفاده
میکنید، دستور rpm
است.
برای
مدیریت بسته های rpm
، دستور
rpm گزینههایی
را برای لیست کردن بستههای نصب شده،
ارتقا بستههای نصب شده، بدست آوردن
اطلاعات از محتویات یک بسته و ....
ارائه
میکند.
همچنین
گزینههایی وجود دارند که توسط آنها
میتوانید بررسی نمایید که کلیه فایلهای
یک بسته نصب شده وجود داشته و تغییر نکرده
باشند.
دستور
rpm در
حالتهای زیر کار میکند:
-
نصب
نرمافزار (install)
با
گزینه i
-ارتقا
نرمافزار (Upgrade)
با
گزینه U
-
کسب
اطلاعات از بسته (Query)
با
گزینه q
-
چک
کردن بسته (Verify)
با
گزینه V
-
بررسی
امضا بسته (Signature
check) با
گزینه checksig
-
برداشتن
بسته (Uninstall)
با
گزینه e
-ساخت
بسته (Build)
با
گزینه b
-ساخت
مجدد بانک اطلاعاتی (Rebuild
Database) با
گزینه rebuilddb
-
تصحیح
مجوزها (Fix
Permissions) با
گزینه setperms
-
تعیین
مالک/گروه
(Set
Owners/groups) با
گزینه setugids
با
استفاده از این گزینهها میتوانید بسته
های rpm را
نصب کرده، صحت نصب بسته ها را بررسی کنید
و اشکالات احتمالی را برطرف نمایید.
|
 هشدار
:
برای
نصب یا برداشتن بسته های rpm
باید
با کاربر ریشه وارد سیستم شده باشید.
نمایش
بستههای نصب شده، کسب اطلاعات از
بسته و نمایش محتویات بسته نیاز به
داشتن مجوز ریشه ندارد.
|
| 
